Inter­view SACRED HILL met Ali Eslami en Klasien van de Zandschulp

Ali Eslami en Klasien van de Zand­schulp presen­teren samen met Mamali Shafahi op het NFF de mystieke virtual reality-totaaler­varing SACRED HILL. Daar­voor schakelden zij de hulp in van tal van andere kunste­naars, van gelu­id­stove­naars en kostu­umde­signers tot geur­mengers. Maar diegene die de meest essen­tiële bijdrage levert, staat niet op de credits. Dat ben jijzelf.

Door: Anton Damen
VR-projecten laten zich vaak lastig beschri­jven, maar SACRED HILL miss­chien nog wel meer dan andere. Kunnen jullie een poging doen?
Ali: Ons uitgangspunt was een meer­laagse ervaring. Boven op de virtual reality-compo­nent is Sacred Hill óók een fysieke instal­latie, hoort er een perfor­mance bij, worden ook andere zintu­igen geprikkeld en hebben we zelfs een rook­ma­chine. Veel verschil­lende elementen die wij in het overkoe­pe­lende concept tot een geheel smeden. Ik hield me groten­deels bezig met de VR, Klasien met het ontwerp van de perfor­mance en hoe die zich tot het VR-gedeelte verhoudt. We nodigden Mamali Shafahi uit om er een fysieke instal­latie bij te ontwerpen. Maar in het proces hadden we veel gesprekken, en werd het een echte kruis­bes­tu­iving waarbij we elkaar inspireerden.” Klasien: Het moest één ervaring worden. Die begint al op het moment dat je binnen­loopt, ruim voordat je een VR-headset op krijgt. In de ruimte hangt een speciaal gecom­poneerde geur, die je niet kunt plaatsen en tóch vertrouwd voelt. Met aard­tonen, want we spelen in SACRED HILL veel met het idee dat virtual reality en de natuur geen zaken zijn die elkaar uitsluiten.” Ali: De hele ervaring is opgezet als een soort ritue­len­ma­chine. SACRED HILL neemt een voorschot op hoe een toekom­stig ritueel eruit zou kunnen zien als de mensheid in VR leeft. Het is een repeti­tief ritueel waar je tijdelijk uittreedt uit je lichaam en aan het einde weer neer­daalt. Als je voor het eerst inlogt in de virtual reality, heb je nog handen die op menselijke handen lijken, maar gedurende jouw reis door vier tunnels wordt je lichaam­sloos, en ervaar je de ruimte om je heen steeds anders. In de eerste tunnel kun je met een hand­be­weging bijvoor­beeld de zwevende bollen besturen, en een tweede krimpt de omgeving, of dijt deze juist uit.”  Klasien: We hebben uitvo­erig over het onder­werp rituelen gesproken. Ali en ik hebben een andere religieuze achter­grond: ik woonde als kind midden in de Bible­belt, Ali komt uit een moslim­cul­tuur. SACRED HILL borduurt voort op een vraag die Ali al geruime tijd onder­zoekt: wat als de mens lange tijd in virtual reality zou wonen? Want als je onze instal­latie bezoekt, dan zit je maar zeven minuten in VR. Hoe zou het zijn om er langer in te verbli­jven? Kunnen we leven in virtual reality? Mensen gebruiken rituelen en reli­gies om betekenis te geven aan de wereld om ons heen. Daar putten we uit voor SACRED HILL, maar ook uit fenomenen als yoga, medi­tatie, occultisme, hekserij. Vandaar dat het gebeuren begint met een soort tarotkaartlezing, maar dan met een twist. Zo krijg je een gereed­schap aangereikt dat je in de virtuele ruimte kunt gebruiken.” Ali: We hebben ook de Ouroboros-mythe erin verw­erkt: de slang die zijn eigen staart opeet. De tunnel is in feite een torus, waar je doorheen reist. Nou ja, je beweegt zelf geen millimeter, het is meer dat de ruimte door jóu beweegt. En aan het eind wacht het begrip, en een glimp van SACRED HILL.” 
Noem eens een jaartal: wanneer leeft de mens meer in virtual reality dan in de realiteit?
Klasien: Mensen zeggen vaak \‘de realiteit\’ en \‘virtual reality’ alsof het tegen­stellingen zijn. Maar dan ga je voorbij dat virtual reality óók reëel is.” Ali: Voor mij is de grens al lang niet meer zo scherp. Ik werk al zes jaar in VR. Voor mij voelt mijn virtuele stad die ik daar bouw net zo echt als Amsterdam. Ik kan er op elk gewenst moment naar toe, er blind mijn weg vinden.” Klasien: Neem een alledaagse situ­atie, bijvoor­beeld in de trein. Daar zit iedereen te kijken op zijn laptop of tele­foon. Zie je ooit nog iemand gewoon naar buiten kijken of een praatje maken? Ik denk dat de meesten van ons al lang en breed in een digi­tale virtual realiteit wonen. Dat omslag­punt ligt al jaren achter ons.”  Ali: We leven in een gefrag­menteerde realiteit. We springen van het ene naar het andere stukje. Als ik op Insta­gram zit, is dat een andere realiteit dan wanneer ik op Twitter zit. Met een andere geestes­gesteld­heid dan als ik daarna Face­book check, of vervol­gens opsta om uit het raam te kijken: steeds een andere realiteit.” Klasien: Veel mensen beschouwen dat als iets negatiefs. Maar het kan juist ook een posi­tieve lading krijgen. We kunnen de virtual reality scheppen als een beeld­schone kamer, hoe we het maar willen. Vaak zie je dat VR-designers gebouwen ontwerpen die net zo in elkaar steken als in hun fysieke omgeving. Maar in VR heb je geen wanden nodig. Of een dak. Je kunt het zo mooi maken als je wilt. De ontwer­pvri­jheid is eindeloos.” 
Niet alleen als ontwerper heb je veel vrijheid; ook als bezoeker van SACRED HILL…
Ali: Voor Klasien en mij staat voorop dat het verhaal wordt gemaakt door de gebruiker zelf. Wij bieden een ruimte waar de gebruiker zelf zijn narratief kan creëren. Daarom ben ik ook aller­gisch voor voice-overs, zeker in virtual reality, wanneer er wordt verteld wat je zelf al aan het ervaren bent. Hou je mond, denk ik dan, en laat het me zelf voelen en begri­jpen!” Klasien: Jouw ervaring is jouw ervaring, en jouw verhaal. Wij bieden alleen de bouw­blokken aan. Verder laten we het graag open voor je eigen verbeelding en de eigen betekenis die je eraan geeft.”
Hoe vaak zouden mensen jullie ritueel moeten uitoe­fenen eigenlijk?
Klasien (lachend): Mini­maal een keer per dag!” 
Sacred Hill is een werk in opdracht van Het Nieuwe Insti­tuut en het Neder­lands Film Festival, waar het in wereld­première gaat. Het werk maakt onderdeel uit van het Inter­ac­tive programma van het NFF getiteld Lab Life: In Search of the Mirac­u­lous, een thema waarin inter­dis­ci­plinaire onder­zoek­stra­jecten centraal staan. Het werk staat opgesteld in AG, Ruimte voor nieuwe kunst en media, van 13:00 tot 20:00 uur (ma t/​m do) en op zaterdag en zondag van 11:00 tot 20:00 uur. De perfor­mances zijn op zaterdag 28 september en zondag 29 september van 18:30 – 20:00 en maandag t/​m donderdag van 15:30 – 17:00 uur. Op vrijdag 27 september en woensdag 2 oktober wordt de perfor­mance uitgevoerd door maker Klasien van de Zandschulp.
ga terug

Partners

NPO Vm Nfs diap 1 5xLogo volkskrantVL LOGO LIGGEND COMPLEET 2021 diapLogo NFFLogo Dioraphte