In gesprek met de NFF Fellows: Luna Maurer

Bij het NFF Fellowships Programma werken ieder jaar een drietal kunstenaars aan hun eigen innovatieve onderzoek op het kruisvlak van technologie en maatschappij. In dit bijzondere programma staat alles ter discussie: de vragen die gesteld worden, de methodes die gehanteerd worden, zelfs de uitkomsten liggen niet vast. Om mee te kunnen kijken in de keuken van hun werkvormen, dilemma’s, en beweegredenen, gaat Paulien Dresscher, curator van het programma en onderzoeker op het gebied van digitale cultuur, het gesprek aan met de Fellows.

De eerste Fellow dit jaar is Luna Maurer.

Fellows 2025-2026
Deel 1: Luna Maurer

Friction and Flow in een veranderende wereld

An AI has no body, but its sweet, sweet language makes me move…
It is cool but I am sweating, exhausted. I curl my fingers slightly while bending my upper body, reaching back. My right shoulder twists, reaching forward, building so much tension that the next movements feel like an explosion. My bare feet step quickly over the blue rubber floor. Steps don't matter. But reaching does. I need to grow out of my body, my feet reaching towards the inside of the earth, my upper body towards the sky. Resistance, I feel the resistance. The weight of an imaginary bowling ball pressing against my hand. I hear the voice of my teacher. I just go. 

Luna Maurer over haar danservaring in haar essay Friction and Flow

Na decennia waarin we technologische vooruitgang vooral zagen als bron van welvaart, gemak en verbinding, lijkt de stemming om te slaan. Kunstmatige intelligentie is het nieuwe strijdtoneel: een motor van collectieve verwachtingen én angsten. Big Tech bedrijven vertellen ons dat AI op het punt staat de grootste problemen van de mensheid op te lossen — of ons juist te vernietigen. Terwijl deze voorspellingen ons om de oren vliegen, haast toch vrijwel iedereen zich aan boord van de AI-trein. Bang om achter te blijven, stappen bedrijven, overheden en individuen massaal in.

Achter die collectieve vaart schuilt een ongemakkelijke vraag: welke ruimte blijft er eigenlijk nog over voor ons? Niet alleen als werknemers, makers en denkers, maar ook als mens vragen we ons af wat onze rol is. Als machines steeds beter schrijven, ontwerpen, analyseren en programmeren, wat wordt dan nog onze unieke bijdrage? De zorg is misschien niet zozeer dat AI alles zal overnemen, maar dat we ongemerkt steeds meer taken, verantwoordelijkheden en uiteindelijk ook betekenis uit handen geven. Verliezen we in onze race om efficiëntie, snelheid en intelligentie niet de menselijke waarden uit het oog? Menselijke autonomie, creativiteit en het gevoel dat we zelf nog een rol van betekenis spelen in de wereld die we bouwen, staan hierbij op het spel.

Hier raakt de discussie aan het werkterrein van Luna Maurer, die verder gaat dan gangbare techniekkritiek. Zij onderzoekt niet alleen wat van technologie ons afneemt, maar ook hoe een machine menselijke kwaliteiten kan uitvergroten, koesteren en vieren, in plaats van ervaringen glad te strijken. Om die vraag tastbaar te maken kiest Maurer voor een bij uitstek menselijk medium: dans. Zoals ze zelf zegt: “In tegenstelling tot het instrumentele van de machine gaat het bij dans niet om efficiëntie. Dans heeft geen doel, is niet herleidbaar tot woorden en gaat voorbij aan controle, berekening of verfijning: eigenlijk draait het alle premissen van technologie om.”

Achtergrond

De omkering van instrumenteel naar belichaamd, van doel naar ervaring, komt niet uit het niets en is het resultaat van een lange zoektocht in Maurers eigen praktijk. De afgelopen decennia werkte ze als mediakunstenaar en ontwerper, grotendeels binnen het collectief Moniker, met de nieuwste technologieën. Tegelijkertijd zag ze hoe het technologische landschap aan het veranderen was. Dit had een impact op haar houding ten opzichte van technologie. Haar initiële optimistische kijk op de mogelijkheden van het web, verschoof naar een meer pessimistische en kritische houding. Ze vroeg zich af: hoe kunnen we frictie terugbrengen in de digitale techcultuur? Hoe kan ik een omgeving scheppen met technologie die frictie juist bevordert, een machine die het menselijke aanwakkert? Dus gooide ze het roer om.

Voor haar Fellowship bij het Nederlands Film Festival besloot Maurer die vragen niet langer alleen achter een scherm te onderzoeken, maar met haar hele lichaam, middels dans. Ze bouwde haar atelier om tot een dansvloer en verruilde het beeldscherm voor beweging. Daar ging ze het gesprek aan met een nieuwe partner. Niet een menselijke choreograaf, maar een AI.

Dit roept een bijna paradoxale vraag op: Wat kan een intelligentie zonder lichaam ons leren over lichamelijkheid? Hoe kan een machine die nooit heeft gelopen, gevallen of gedanst iemand juist anders laten bewegen? Juist dit is de kern van Maurers onderzoek.

Met Dance Out Of Pattern (DOOP) onderzoekt Maurer precies deze vragen. Ze gebruikt AI niet als instrument of vervanger, maar als gesprekspartner: een partner zonder lichaam die via taal toch beweging kan oproepen. Juist daar ontstaat de wrijving tussen machine en lichaam.

Hoe werkt het?

Het systeem achter Dance Out Of Pattern is in de basis eenvoudig. Maurer voedt de AI met een prompt, die door de machine wordt verwerkt tot een dansinstructie in de vorm van een menselijke stem: feedback die haar inspireert om te bewegen. Hieruit ontstaat een soort dialoog, soms beeldend, verhalend of emotioneel, soms absurd.

Op de dansvloer ontvangt Maurer via haar koptelefoon deze vocale input, waarop zij live haar choreografie baseert. De dans die volgt wordt geobserveerd door het machine-oog. De AI geeft vervolgens weer commentaar op wat het ziet, waarop Maurer weer reageert. Zo ontstaat een voortdurende wisselwerking tussen taal en lichaam, tussen interpretatie en reactie.

Maurer onderzoekt met DOOP of digitale technologie nieuwe manieren van bewegen kan aanwakkeren en daarmee andere verhalen kan openen: de machine als co-choreograaf.

Nieuwe werelden

Samen met de machine maakt Maurer verhalen – fantastical worldbuilding noemt ze het. Daarbij ontstaan nieuwe werelden. Een belangrijk onderdeel van dit proces is de vormgeving van de prompts, waarbij ze zich specifiek richt op typisch menselijke kenmerken die een machine niet heeft.

Goed werkende prompts zijn bijvoorbeeld prompts waarin de AI wordt gevraagd zich te identificeren met een specifiek personage, met menselijke eigenschappen zoals “denk als een filosoof” of “je wilt een lichaam hebben, fantaseer hoe je ledematen zouden bewegen”. Maurer vertelt over een prompt die ze onlangs testte: “You are a child, you wonder about the world and dance, and what the dancer is trying to express.” “Dat werkte verrassend goed,” zegt ze. “Abstracte, verhalende of filosofische prompts triggeren iets in mij en prikkelen mijn verbeelding.” De gedachtewereld van een kind is in haar ogen misschien wel het grootst denkbare contrast met AI. “Al is dit beeld van een kind wellicht wat clichématig, ik probeer toch een soort vreemd versmolten machine-mens-verhaal te maken, en zo dans opnieuw de wereld in te helpen, in een andere vorm. Heel groots uitgedrukt: een nieuwe dansbeweging — als verzet tegen het instrumentele en calculerende!”

Terugkijken

Naast de achterliggende filosofie van dit project, geniet Maurer er ook gewoon van om verschillende danservaringen te ontdekken via de uiteenlopende AI-rollen, en te zien hoe die haar bewegingen beïnvloeden: “De fantastische lichaamsdelen die de LLM beschrijft te willen hebben, zijn leuk om mee te spelen; ik interpreteer ze graag op een brede manier, in plaats van de beweging puur illustratief te maken. Ik dans in de studio en ontwikkel iets dat vooraf nog niet bekend was.”

Op de dansvloer balanceert ze tussen luisteren, reageren en improviseren. Zo ziet ze hoe prompts haar bewegingen beïnvloeden: soms ontstaan er frustrerende momenten, maar soms ook momenten van flow. Een belangrijk onderdeel van het proces is het terugkijken van de dans en het reflecteren daarop: “Soms verrast het me wat ik zie. De film bekijken is iets anders dan de ervaring van het dansen zelf. Tijdens het dansen pik ik elementen of fragmenten van de AI-stem op die ik kan vatten en vervolgens verder kan verkennen door beweging. Pas bij het terugkijken verbind ik de stem volledig met mijn bewegingen en zie ik wat er gebeurt.”

Volgens Maurer beweegt de feedback van de machine zich langs een spectrum: aan de ene kant zijn er technische instructies voor dansbewegingen; aan de andere kant fantasievolle verhalen die geen direct verband houden met dansen of bewegende lichamen.

Belangrijk in Maurers werkwijze is het gevoel dat er iets nieuws ontstaat: dat zij samen met de AI iets ontwikkelt en dat er een bepaalde richting wordt ingeslagen. Maar eenvoudig is dat niet altijd: “Ik vraag me steeds af: welke kant wil ik eigenlijk op? De laatste tijd blijken relationele prompts daarbij het meest interessant. Dat zijn prompts die draaien om de relatie tussen mij en het model. Dansend met een bal kan bijvoorbeeld aan het model gevraagd worden om terug te praten vanuit het perspectief van die bal.”

Ook de vorm van het geheugen van de AI speelt een rol. Over het algemeen wordt een model met geheugen in de techwereld juist als kracht gezien. In Maurers model onthoudt de AI niets van eerdere gesprekken: elke sessie begint opnieuw, waardoor elke nieuwe prompt een nieuwe wereld kan vormen.

Frictie

Voor Maurer draait DOOP uiteindelijk niet alleen om AI, maar vooral om wat er gebeurt in de ruimte tussen mens en machine. Frictie speelt daarin een centrale rol, en krijgt in haar dansonderzoek verschillende vormen: fysiek, relationeel en rictie door vertaling.

Allereerst is er fysieke frictie. Door haar hele lichaam in te zetten en te bewegen op manieren die experimenteel, onbekend, onhandig of zelfs ongemakkelijk zijn, ontstaat weerstand op lichamelijk niveau. Juist daarin ligt voor Maurer een directe beloning: het lichaam wordt uit vaste patronen gehaald, en het bewegen zelf brengt plezier.

Daarnaast is er relationele frictie. Als de installatie goed werkt, ontstaat er een complexe relatie tussen danser en machine. De AI-stem suggereert, vraagt, moedigt aan en geeft commentaar terwijl Maurer danst. Ze laat zich door die stem uitdagen en verstoren; soms verzet ze zich tegen de suggesties, soms inspireren ze haar. De interactie kan speels en plezierig zijn, maar ook vreemd, absurd of irritant. Precies die wisselende ervaring dwingt haar dieper haar lichaam in: om te handelen, spelen, experimenteren en reageren.

De derde vorm is frictie in de vertaling. In gesprek met filosoof Miriam Rasch – schrijver van het boek ‘Frictie: ethiek in tijden van dataïsme’en een van de coaches in dit traject – werd voor Maurer duidelijk hoe essentieel vertaling is. Data en cijfers zijn volgens Rasch altijd al een vertaling van een rommelige werkelijkheid die is schoongemaakt en vereenvoudigd. Toch doen we vaak alsof we precies weten wat die data betekenen, terwijl iedereen er iets anders in kan zien. Frictie ontstaat juist door die verschillende interpretaties toe te laten en ambiguïteit niet glad te strijken.

In DOOP wordt die vertalings-frictie uitvergroot. De machine vertaalt Maurers bewegingen naar een prompt, maar die vertaling is nooit zuiver: ze is ruisachtig, ambigu, feilbaar. Maurer interpreteert die prompt vervolgens niet letterlijk, maar subjectief en intuïtief, waarna de machine daar opnieuw op reageert. Zo ontstaat een voortdurende feedbackloop — een grote ruismachine — waarin elke stap een keuze is uit talloze mogelijke richtingen.

Juist daarom is frictie voor Maurer geen obstakel dat moet worden opgelost, maar de motor van het werk. Hoe harder ze moet werken en hoe verder ze uit haar comfortzone wordt geduwd, hoe interessanter, spannender en uiteindelijk bevredigender de ervaring wordt.

Toch ligt wellicht de grootste verrassing van het project uiteindelijk ergens anders. "Misschien is de aantrekkingskracht van dit project voor mij wel eenvoudiger dan ik dacht. Niet omdat de AI een stoorzender is of het proces belemmert, maar puur omdat de machine er is, en toekijkt. De machine wordt mijn getuige. Alleen in de studio, veilig, ziet alleen de machine wat er gebeurt. Het wordt opgenomen, en juist dat zorgt ervoor dat er het beste uit wordt gehaald. En precies die opname maakt het ook mogelijk om het werk later te delen."

Die verschuiving is onderdeel van een bredere verandering in Maurers eigen praktijk. Doordat ze haar studio met een dansvloer verruilde, gebruikt sindsdien haar eigen lichaam als materiaal voor haar onderzoek. "Ik zie mezelf, met dansen, niet alleen als een externe onderzoeker maar ook als het materiaal van het onderzoek. Mijn lichaam is het materiaal. Het is door middel van mijn eigen lichaam dat het onderzoek vorm krijgt."

Daarmee zoekt Maurer bewust de frictie op, niet om technologie af te wijzen, maar om ruimte te maken voor twijfel, interpretatie en nieuwe manieren van bewegen. Door wrijving toe te voegen en patronen te verstoren maakt ze zichtbaar hoe technologie ons vormt, én hoe we ons daar opnieuw toe kunnen verhouden. Tussen weerstand en overgave, tussen controle en ruis, ontstaat ruimte om anders te bewegen, anders te denken, anders te zijn. Hoe kan AI ons dichter bij onszelf brengen, bij ons lichaam, onze verbeelding, onze menselijkheid?

Geschreven door Paulien Dresscher.