Healing through film

Het is algemeen bekend dat film als medium de kracht heeft om emoties op te roepen en met de gevoelens van de kijker te spelen en ze te sturen. Maar daarnaast kan film ook een helende werking hebben, voor zowel het publiek als de maker zelf. Binnen het online randprogramma ‘Healing Through Film’ tonen we drie films uit de 2020 studentenfilmselectie die ieder op hun eigen manier omgaan met thema’s waarin trauma- en rouwverwerking een grote rol spelen.

Bij ieder project hebben we zowel de regisseur gevraagd een persoonlijke begeleidende tekst te schrijven, als een expert uit het werkveld er op te laten reageren. Wil je meer weten over de thematieken die in de films voorkomen of worstel jij zelf met het verwerken van moeilijke gebeurtenissen in jouw leven? Bekijk dan ook de organisaties die wij aanraden. 

  • Echo

    Filmisch essay over een onzichtbaar trauma, op poëtische wijze verwoord en gevisualiseerd met beelden van besneeuwde landschappen in Hokkaido, Japan.

    Ga naar de film

Statement van de regisseur: Lieke Bezemer

ECHO gaat niet over mijn verwerkingsproces. ECHO is mijn verwerkingsproces. Na jarenlang mijn traumatisch verleden te hebben ontkend, duik ik er tijdens het maken van ECHO vól in.

Ik begon aan ECHO zonder te weten waar het zou eindigen. Het was nooit mijn plan zo’n persoonlijke en confronterende film te maken. Sterker nog, dit wilde ik absoluut níet. Maar dat deze film is gemaakt, heeft niks met ‘willen’ te maken. Deze film is gemaakt omdat het moest.

Het moest. Omdat ik een confronterende film als deze heb gemist in mijn eigen verwerkingsproces, toen ik zelf nog in een ontkenningsfase zat. Omdat ik pas kon erkennen dat ik ben verkracht, toen deze film mij daar genoeg ‘bewijs’ voor gaf. Om te onderzoeken hoe deze gebeurtenis mij tot op de dag van vandaag beïnvloedt. Om de overweldigend complexe realiteit van trauma helder genoeg te krijgen, om het te kunnen verwerken. Om via beeld ook eindelijk in staat te zijn trauma te kunnen communiceren in woorden. Om dit voortaan ook mogelijk te maken voor anderen.

Uit reacties op de film blijkt dat het gevoel van eenzaamheid lang niet zo alleen is als gedacht. Seksueel misbruik is ineens bespreekbaar – en het gesprek wordt nu gevoerd. De film gaf mij de kracht om los te breken uit verleden, en te beginnen met leven in het nu.

Zonder confrontatie geen heling. De weg eruit is er doorheen.

Stijn Schenk (Beeldproducent maatschappelijke veranderingsprocessen) over de film en het thema

Lieke Bezemer laat ons in ECHO via beelden, bewegingen, woorden en geluiden toe. Galmend door haar holle lichaam voelen we even haar pijn: Bevroren als toen… andermans achteloze aanraking… eindeloos… Een blik in een wereld die op pauze is gezet. Haar stem golvend, zacht, krachtig, verslagen en dan weer strijdlustig. Weer open voor liefde en geluk… maar nog steeds gevangen. De tranen in haar stem voelde ik in mijn ogen. 

In ECHO worden we meegenomen in een gevoelsverkenning. Een korte film vol duiding maar zonder sluitende uitleg… zonder dwingende conclusies. Een film waarin we ons even mogen verhouden tot een alles verslindende pijn. Een troostende film voor zowel andere overlevers als voor hun omgeving. 

Wanneer de impact van seksueel geweld niet gedeeld kan worden, wordt de eenzaamheid vaak een tweede trauma. Maar delen is lastig zonder in het hoofd te schieten en voorbij te gaan aan het lijf. Lastig om recht te doen aan de pijn in de buik, de beelden die zich opdringen en de kou die zich in alle uithoeken van het lijf is gaan nestelen. Lieke Bezemer gaat hier niet aan voorbij in haar korte film. We mogen dichtbij komen via beelden die vrij te lezen zijn. Meegenomen door woorden die een mozaïek weven. 

Seksueel geweld staat de laatste jaren meer in de schijnwerpers maar de emotionele gevoelens blijven moeilijk echt te begrijpen. Dit geldt voor zowel het slachtoffer als voor zijn of haar omgeving. Kunst kan daarin een gids zijn. Er is een wereldwijde beweging waarin kunstenaars uit verschillende disciplines zich opwerpen als tolken van de impact van seksueel geweld. Waarmee zij de weg vrij maken voor meer begrip en daarmee voor een maatschappelijke verandering in de omgang met seksualiteit en intimiteit.

Deze film is daar een prachtig voorbeeld van. De film resoneert sterk met mij en mijn vrouw… ook wij werken op een soortgelijke manier. Mijn partner opende 9 jaar geleden over seksueel geweld dat zij op 16-jarige leeftijd had meegemaakt. Zij is een proces van heling ingegaan en ik ben op zoek gegaan naar visuele vertalingen van de impact. Ik heb dit gedaan via het beeldverhaal, traditioneel gezien een luchtig medium maar met een enorme potentie. Wij zijn met verschillende tekenaars op zoek gegaan naar verhalen en beelden die de impact van seksueel geweld toegankelijker maken. Daarnaast is mijn vrouw zich actief en zichtbaar gaan inzetten voor overlevers van seksueel geweld. Wij waren vereerd toen wij werden gevraagd een kort voorwoord te schrijven bij deze bijzondere en indrukwekkende film van Lieke Bezemer. 

Het werk van Stijn Schenk en Legien Warsosemito-Schenk is o.a. Te bekijken op:

Lees hier meer over het verhaal van Legien Warsosemito-Schenk. 

Centrum Seksueel Geweld helpt jou op professionele wijze na een ongewenste seksuele ervaring. Bel gratis en anoniem met 0800 0188.

  • Waarom bleef je niet voor mij

    Openhartige korte documentaire waarin vier kinderen tussen tien en dertien jaar oud vertellen over hun recente verlies van een ouder aan zelfmoord.

    Ga naar de film

Statement van de regisseur: Milou Gevers

“Mijn moeder heeft 10 jaar geleden zelfmoord gepleegd. Ik heb heel lang het gevoel gehad dat ik de enige was, kende niemand die hetzelfde had meegemaakt. In mijn afstudeerdocumentaire ontmoette ik 4 kinderen die hetzelfde meemaakten en er net als ik nauwelijks over praten met anderen. Ik stelde de kinderen de vragen die niemand destijds aan mij durfde te stellen, en dat ik er op die manier voor hen kon zijn gaf mij enorm veel kracht. Het delen van onze verhalen was helend, zorgde voor veel troost en herkenning. 

Ik merk dat volwassenen kinderen soms te veel willen beschermen, door het onderwerp zelfmoord te vermijden. Vaak is dat vanuit ongemak of de angst om kinderen verdrietig te maken, maar als je er niet over kan praten kan je je heel alleen gaan voelen. Het is belangrijk dat je als kind begrijpt dat je je er niet voor hoeft te schamen, en dat het niet jouw schuld is. 

Door het in deze film open te bespreken, ben ik de schaamte eindelijk voorbij. De kinderen en ik weten nu dat we niet de enigen zijn met dat soort angsten en gevoelens. Door de liefdevolle manier waarop de kinderen spraken over hun overleden ouder, herinnerde ik me ook weer de leuke eigenschappen van mijn moeder, en dat ze natuurlijk zoveel meer was dan alleen haar zelfmoord. Nadat de film uitkwam zijn we overladen met reacties van andere nabestaanden, die zich herkennen in de kinderen en er veel troost uit halen. De documentaire wordt nu gebruikt op scholen, in psychologenpraktijken, en door hulpverleners en agenten om het achterblijven na zelfmoord beter bespreekbaar te maken.”

Mariken Spuij (Klinisch psycholoog / Psychotherapeut / Orthopedagoog Generalist Universitair Docent)

Jaarlijks verliezen ongeveer 6000 kinderen en jongeren een ouder aan de dood. Hoewel de meeste kinderen het verlies goed kunnen verwerken is de impact enorm. Een specifieke groep zijn de kinderen die hun ouder verliezen als gevolg van suïcide. En juist daar gaat de documentaire “Waarom bleef je niet voor mij” over. In de documentaire vertellen vier kinderen over het verlies van hun vader of moeder. Volwassenen ervaren het als een ingewikkeld onderwerp waar ze moeilijk woorden aan kunnen geven. De documentaire is daarmee taboedoorbrekend en helpend voor iedereen die met een kinderen in aanraking komt die hun ouder verloren hebben aan suïcide. De documentaire helpt hen om woorden te vinden om wel met kinderen over de suïcide.

Milou Gevers behandelt in korte tijd belangrijke thema’s, bijvoorbeeld het idee dat er niemand anders is die dit heeft meegemaakt en de gevoelens van eenzaamheid die hiermee gepaard gaan. Ook wordt er op een open en genuanceerde manier door de kinderen verteld hoe ze omgaan met gevoelens als gemis en boosheid en dat ze soms ook berusting voelen. Vanzelfsprekend gaat het ook over schuld en het gevoel van onmacht dat ze de dood niet konden voorkomen. Tot slot worden veel voorkomende gedachten besproken die betrekking hebben op de toekomst: in hoeverre lijk ik op hem of haar en zal ik dit ook doen? 

Doordat kinderen zelf vertellen is het een documentaire die het bekijken meer dan waard is en zowel jongeren als volwassenen niet alleen zal raken, maar vooral zal zetten tot gesprek. 

Heb jij zelfmoordgedachten of maak jij je zorgen om iemand in jouw omgeving? Bel met 0800-0113 of bezoek de website 113.nl

  • Deepfake Therapy

    Nieuwe digitale technieken helpen nabestaanden om hun overleden dierbaren nog een laatste keer te ontmoeten.

    Ga naar de film

Statement van de regisseur: Roshan Nejal

Zoeken we niet allemaal steun en troost in fictieve realiteiten zoals boeken, films, kunst en religie? Is dat niet de manier waarop we met de pijn van het leven omgaan? Doelbewust de realiteit negeren en – voor eventjes – fictie voor werkelijkheid aan te nemen?

 Gedreven door de drang om met mijn overleden oma te praten, bedacht ik deze Deepfake-constructie in een wanhopige poging om troost te zoeken. Niet lang na mijn gesprek met mijn grootmoeder in de hemel, kreeg ik bijval van een gerenommeerde rouwtherapeut die in deze constructie een mogelijk therapeutisch hulpmiddel zag. Deepfake Therapy toont het resultaat van dit allereerste therapeutische experiment.

 Alleen al de gedachte dat je maar de laptop hoeft open te klappen en je ziet je overleden dierbaren, geeft al heel veel rust.  De behoefte om diegene elke minuut van de dag te spreken verdwijnt daarmee. Ik vergelijk het met toen ik naar de middelbare school ging. Je zegt tegen je vrienden dat je contact houdt en smst. Het feit dat die mogelijkheid er ook is om contact te houden, maakt dat je dat ook wel een paar keer doet, maar de vriendschap verwatert van nature. Zo ook met deze techniek: het maakt de overgang van de ene naar de andere situatie dragelijker. 

Films maken met als hoofddoel therapie voor de maker zelf, vind ik geen goed idee. Dat zou ik te egoïstisch vinden. De levensellende van een regisseur kan weliswaar een grote drijfveer zijn voor het maken van een film en een therapeutische werking kan ten hoogste een (onbedoeld) bijeffect zijn van het maakproces, maar films maak je uiteindelijk voor een publiek en niet voor jezelf. Bovendien doe je daarmee het vak van de therapeut ook tekort door te pretenderen dat films maken hetzelfde is als in therapie gaan.

Sezer Karaoglu (Co-founder 3D Universum) over de toepassing van hun techniek

Grief therapy is one of the applications with the most societal impact that we have been working on even before the documentary. We have been collaborating with experts to understand the implications of it. The documentary was a nice platform for us to see the real impact. While we cannot speak from the standpoint of a medical professional, it has been rewarding to work on this kind of project to us as technology entrepreneurs and researchers. When we see the emotions of the participants, we know that we are doing something right. Hearing from a parent, who lost their daughter at a very young age, that they were grateful for the experience and more at peace after using our technology (despite consciously understanding that it is not real conversation with their loved one), it was very moving and meaningful.

We have been improving our algorithms to bring our technology to scale. Such technology is not only useful for supporting grief therapy but also for bringing historical figures back alive. Imagine that Albert Einstein is explaining his theories by himself or Vincent van Gogh guides you through his paintings. The idea of reuniting a deceased one is not easy. It has been a topic for many fiction movies but now it is becoming a reality and we will be experiencing them more in future.

Voor meer informatie over de organisatie die hielp bij het opzetten van de techniek in Deepfake Therapy, bezoek de site van 3DUniversum. 

Bekijk hier 10 tips die helpen bij rouwverwerking

Heb je behoefte aan begeleiding in jouw rouwproces? Via de site van psyned.nl vind je een psycholoog bij jou in de buurt.